Terapia psychodynamiczna

Na czym polega terapia psychodynamiczna?

Psychoterapia psychodynamiczna opiera się głównie o relację terapeutyczną i dialog terapeutyczny, mający na celu pomoc pacjentowi w rozumieniu sposobów tworzenia przez niego sądów dotyczących rzeczywistości wewnętrznej i zewnętrznej. Odziaływania werbalne terapeuty służą nadaniu nowego rozumienia doświadczeniom pacjenta pojawiającym się w trakcie sesji. Terapia psychodynamiczna jest jedną z mieszczących się w ramach „talking cure”, czyli jej podstawowym narzędziem jest rozmowa. W zakres form terapii psychodynamicznej wchodzą zarówno terapia ekspresywna jak i na drugim biegunie, terapia wspierająca (poradnictwo, wyrażanie sądów o rzeczywistości, psychoedukacja). Pośrednią formą jest psychodynamiczna terapia krótkoterminowa, z aktywnym terapeutą – trwająca maksymalnie 24 sesje, lub pół roku.

Podstawowe zasady psychoterapii psychodynamicznej

  1. Znaczna część życia umysłowego jest nieświadoma. Praktycy psychodynamiczni uważają, że istnieją nieświadome źródła naszych zachowań, uczuć i myśli (badania dotyczące funkcjonowania mózgu wspierają to założenie).
  2. Doświadczenia z dzieciństwa wraz czynnikami genetycznymi kształtują osobę dorosłą (nasza psychiczna organizacja jest wynikiem interakcji pomiędzy dorastającym dzieckiem, a ważnymi osobami w jego świecie).
  3. Przeniesienie (uczuć, myśli, zachowań) pacjenta na terapeutę jest głównym źródłem zrozumienia.
  4. Przeciwprzeniesienie (uczucia, myśli, zachowania terapeuty wywoływane przez pacjenta) terapeuty zapewnia cenne zrozumienie tego, co pacjent wywołuje u innych.
  5. Opór pacjenta wobec procesu terapeutycznego jest istotnym przedmiotem zainteresowania procesu terapeutycznego (np. pomijanie niektórych tematów, osób, spóźnienie się na sesję).
  6. Objawy i zachowania mają wiele funkcji i są zdeterminowane przez złożone i często nieświadome siły. Objaw może być wynikiem konstytucji pacjenta, natury emocjonalnej, historii rozwoju, kontekstu społecznego, wyznawanych wartości, aktualnych stresów itd. Jednocześnie może mieć klika funkcji np.: redukuje napięcie, odbudowuje poczucie wartości, pozwala uniknąć pokusy, komunikuje coś innym, wyraża postawę, która nie jest mile widziana przez bliskie osoby.
  7. Terapeuta psychodynamiczny pomaga pacjentowi osiągnąć poczucie autentyczności i wyjątkowości dzięki empatycznemu dociekaniu (terapeuta stara się każdego pacjenta rozumieć, jako jedną niepowtarzalną jednostkę z wyjątkową konstrukcją psychiczną – brak tu miejsca na redukcjonizm, zdystansowanie emocjonalne, obiektywizacje).

Mity na temat terapii psychodynamicznej.

Pomimo, że terapia psychodynamiczna jest jedną z głównych i najpopularniejszych form psychoterapii, nadal na jej temat krążą (szczególnie w internecie) błędne przekonania. Oto najczęstsze z nich:

  1. Terapeuta psychodynamiczny głównie milczy.
  2. Przełom w psychoterapii następuje w dramatycznych, emocjonalnych momentach, gdy nagle ujawnia się wyparte wspomnienia.
  3. Terapeuta głównie zajmuje się seksualnością pacjenta.
  4. Wszystkie reakcje na terapeutę są zniekształceniem wynikającym z przeszłych relacji.
  5. Terapia ciągnie się bez końca i jest nieskuteczna (jak w filmach Woody’ego Allena)
  6. Terapeuta psychodynamiczny jest nie wyraża żadnych osobistych reakcji na pacjenta chowając się za maską profesjonalizmu (kamienna twarz).
  7. Terapeuta psychodynamiczny nigdy nie ocenia treści wnoszonych przez pacjenta.

Co odróżnia psychoterapię psychodynamiczną od innych psychoterapii

1. Koncentracja na afekcie i wyrażaniu emocji

Terapia psychodynamiczna zajmuje się eksploracją i omawianiem pełnego zakresu emocji pacjenta. Szczególnie terapeuta pomaga pacjentowi poznać i nazwać te emocje, które z jakiegoś powodu są trudne do wyrażenia lub zagrażające. Celem jest połączenie zrozumienia intelektualnego z emocjonalnym tak, aby doprowadzić do zmiany. Wielu pacjentów potrafi nazwać przyczyny swoich dylematów, ale nie są w stanie ich przezwyciężyć bez wglądu emocjonalnego.

2. Badanie prób unikania pewnych aspektów doświadczenia.

Pacjenci często w świadomy lub nieświadomy sposób odwracają uwagę terapeuty od istotnych treści. Może to przybrać proste formy, takie jak: opuszczanie sesji, czy bycie wymijającym lub bardziej subtelne jak skupianie się na okolicznościach zewnętrznych danego wydarzenia, a nie swojej roli w nim.

3. Identyfikacja powracających motywów i wzorców.

W tym przypadku celem jest rozpoznanie przez terapeutę i pacjenta powtarzających się wzorów w emocjach, myślach, zachowaniach, związkach i doświadczeniach pacjenta. Mogą być one świadome (podważanie własnych sukcesów przez pacjenta) lub nieświadome i wtedy rolą terapeuty jest pomoc w ich wydobyciu, nazwaniu i zrozumieniu ( angażowanie się w ryzykowne związki i niedostrzeganie ryzyka).

4. Omawianie przeszłych doświadczeń.

W tym przypadku celem jest zwrócenie uwagi, w jaki sposób przeszłość może wyjaśnić obecne trudności psychologiczne ( np. w jaki sposób relacje z ważnymi osobami, do których pacjent był przywiązany w przeszłości wpływają na teraźniejszy sposób budowani relacji). Usiłowaniem terapii psychodynamicznej jest również uwolnienie pacjenta od ograniczeń, jakie może ze sobą nieść wpływ przeszłych doświadczeń na jego aktualne funkcjonowanie.

5. Skupienie na relacjach interpersonalnych.

Terapia psychodynamiczna w dużym stopniu zajmuje się relacjami międzyludzkimi pacjenta. W przypadku problemów psychologicznych, często odzwierciedlenie adaptacyjnych i nieadaptacyjnych składowych osobowości widoczne jest w sposobie budowania relacji interpersonalnych przez pacjenta (czy funkcjonowanie w danej relacji sprzyja realizacji potrzeb emocjonalnych pacjenta czy wręcz odwrotnie).

6. Koncentracja na relacji terapeutycznej.

Relacja terapeuty z pacjentem, jest bardzo szczególną formą kontaktu, w której odzwierciedla się wiele aspektów z funkcjonowania pacjenta w innych relacjach interpersonalnych. Jeżeli pacjent ma niski poziom zaufania do ważnych osób w swoim życiu, może to objawić się niskim zaufaniem do terapeuty w trakcie sesji. Dzięki temu terapeuta często ma dostęp do nieuświadomionych wzorców w relacjach pacjenta.

7. Analiza świata fantazji, snów i pragnień.

W przypadku terapii psychodynamicznej pacjenci zachęcani są do swobodnego wyrażania myśli i uczuć. Oczywiście swoboda ta przychodzi z czasem. Dzięki temu na sesjach pojawia się wiele obszarów życia psychicznego pacjenta (pragnienia, lęki, fantazje, sny, marzenia na jawie). Dzięki temu terapeuta ma dostęp do bogatego źródła informacji dotyczących na przykład tego, w jaki sposób pacjent odnajduje sens w swoich doświadczeniach lub postrzega siebie i innych.

Warto zwrócić uwagę, że cele psychoterapii psychodynamicznej wychodzą często ponad usunięcie czy złagodzenie objawów (pozbycie się czegoś) ale również dotyczą zwiększenia zasobów psychologicznych (wzbogacenie o coś). Na przykład może to dotyczyć budowania bardziej satysfakcjonujących związków, umiejętności pełniejszego korzystana z własnych potencjałów, podwyższenie rzeczywistej samooceny, zwiększenie elastyczności w zmaganiu się z codziennym życiem, zwiększenie zakresu samopoznania, nabycie umiejętności rozumienie innych itd. Wszystko co powyżej odbywa się warunkach bezpiecznej, głębokiej, autentycznej relacji pomiędzy terapeutą a pacjentem.

Dla kogo ta terapia, w jakich problemach jest skuteczna?

Podejście psychodynamiczne w psychoterapii daje możliwość objęcia swymi procedurami praktycznie pełną populację pacjentów, aczkolwiek jest szczególnie efektywna w tych zaburzeniach, do których leczenia nieodzowna jest zmiana w zakresie wewnętrznych, nieświadomych obrazów obiektów i intrapsychicznych relacji (szczególnie w przypadku zaburzeń osobowości). Sesję trwają zazwyczaj 50 minut i odbywają się raz w tygodniu (ale możliwe jest zwiększenie częstotliwości do 4 w tygodniu, lub zmniejszenie do sesji co dwa tygodnie).

Przykładowe badania:

W przypadku badań dotyczących skuteczności terapii psychodynamicznej to zauważalny jest fakt, że nie ma ich tak wiele jak w przypadku chociażby terapii poznawczo-behawioralnej. Jest to między innymi wynikiem trudności i kosztowności prowadzenia badań nad terapią, która trwa ponad rok. Najczęściej prezentowane badania dotyczą metody meta-analizy, czyli analizy wniosków z wcześniej już przeprowadzonych badań. Zainteresowanym proponuję artykuł Jonathana Shedlera, który ukazał się w American Psychologist w 2010 roku i dotyczył badań nad skutecznością terapii psychodynamicznej: http://jonathanshedler.com

Przedstawię dwa przykładowe badania z jego artykułu. Pierwsze dotyczyło porównania pomiędzy długoterminową psychoterapią psychodynamiczną (ponad rok lub 50 sesji)z krótszymi formami leczenia zaburzeń osobowości (Leichsenring & Rabung). Metaanaliza w tym badaniu wykazał wielkość efektu (im wyższa od zera tym większa różnica pomiędzy grupami w ramach badanej cechy – 0,8 uznaje się jako „duża”) na poziomie 1,03 pomiędzy badaniem przed leczeniem, a po leczeniu. Co ciekawe średnio 23 miesiące po leczeniu wzrosła do 1,25. Innymi słowy wielkości efektu po leczeniu wzrosły w 5 badanych obszarach (ogólna skuteczność, leczone problemy, objawy psychiatryczne, funkcjonowanie społeczne i funkcjonowanie osobowości). Drugie badanie dotyczyło skuteczności długoterminowej terapii psychodynamicznej (około 150 sesji) pacjentów z różnymi diagnozami (de Maat, de Jonghe, Schoevers, & Decker). Wielkość efektu przed i po leczeniu wyniosła 0,78 w zakresie poprawy objawowej i wzrosła do 0,94 po średnio 3,2 roku.
Te dwa badania nie tylko wskazują na skuteczność opisywanej formy psychoterapii, ale jednocześnie pokazują, że psychoterapia psychodynamiczna nie tylko sprzyja utrzymywaniu się korzyści z terapii, ale powoduje, że zwiększają się one wraz z upływem czasu.

Piotr Borowski – Psycholog, pracujący w nurcie psychodynamicznym absolwent Instytutu Psychologii stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ukończył 4 letnie Szkolenie Psychoterapii Psychodynamicznej w Krakowskim Centrum Psychodynamicznym. Członek Polskiego Towarzystwa Psychoterapii Psychodynamicznej. Prowadzi praktykę prywatną od 2007r. email: piotr.borowski@grupapbe.pl


Literatura

Appelbaum Ann H., Carr Arthur C., Kernberg Otto F., Koenigsberg Harold, Selzer Michael A.. Psychodynamiczna terapia pacjentów borderline. Gdańsk:GWP, 2007
Gabbard Glen O.. Długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna. Kraków: WUJ, 2011
Gabbard Glen O.. Psychiatria psychodynamiczna w praktyce klinicznej. Kraków: WUJ, 2009
Mander Gertud. Psychodynamiczna terapia krótkoterminowa. Gdańsk: GWP, 2006
McWilliams Nancy. Diagnoza psychoanalityczna. Gdańsk: GWP, 2009
McWilliams Nancy. Psychoterapia psychoanalityczna. Gdańsk: GWP, 2011
Shedler J. The efficacy of psychodynamic psychotherapy, American Psychologist. Tom 65 (2), Luty – Marzec 2010, s. 98-109

Redaktor
1 COMMENTAIRE
  • Wprowadzenie do psychoterapii, co to jest, jak działa? – Terapia po ludzku

    […] Terapia psychoanalityczna oraz jej bardziej współczesna wersja, czyli terapia psychodynamiczna. […]

Dodaj komentarz