Psychoterapeuta – próby wyodrębnienia zawodu, jego zdefiniowania i tworzenia…

Podobnie jak miało to miejsce z nauką psychologii w katach 50-tych ubiegłego wieku, gdy oddzieliła się ona od swej „nauki-matki”- filozofii, czy też z psychiatrią, która zaczęła samodzielnie funkcjonować w oderwaniu od neurologii, tak też od około ostatniej dekady XX w. jesteśmy świadkami kształtowania się psychoterapii jako samodzielnej i dojrzałej dziedziny nauki.

Jak się wydaje, pierwszym manifestem tej samodzielności była tzw. Deklaracja Strasburska przyjęta w dn. 21 października 1990 r. przez reprezentantów środowisk psychoterapeutycznych z 14 państw europejskich. W Deklaracji tej, uznawanej za kamień węgielny psychoterapii europejskiej [1] i wykładnię podstaw psychoterapii jako zawodu oraz psychoterapii jako dyscypliny naukowej, przyjęto następujące założenia tworzące jej treść:

1) Psychoterapia jest niezależną dyscypliną naukową praktykowaną jako niezależny, wolny zawód.

2) Szkolenie w psychoterapii przebiega na zaawansowanym, kwalifikowanym poziomie naukowym.

3) Gwarantuje się i zabezpiecza różnorodność podejść psychoterapeutycznych.

4) Pełne szkolenie psychoterapeutyczne obejmuje teorię, self-experience, oraz nadzorowaną praktykę. Nabywana jest odpowiednia wiedza o różnorodnych metodach psychoterapeutycznych.

5) Do szkolenia w psychoterapii droga wiedzie poprzez rozmaite wykształcenie początkowe, w szczególności poprzez nauki humanistyczne i społeczne.

(tłumaczenie własne, źródło: http://www.europsyche.org/)

Przyjęcie powyższej Deklaracji dało podwaliny pod utworzenie w 1991 r. w Wiedniu Europejskiego Towarzystwa Psychoterapii ( European Association for Psychotherapy– EAP), organizacji non-profit, która ma na celu m.in. jednoczenie organizacji psychoterapeutycznych w jedno wspólne towarzystwo, jak również pracę na rzecz ustanowienia niezależnego i zunifikowanego na szczeblu europejskim zawodu psychoterapeuty[2].

Podmiot ten, reprezentujący 128 organizacji, w tym 30 krajowych organizacji parasolowych oraz 17 organizacji psychoterapeutycznych o zasięgu europejskim – z 41 krajów w Europie[3], w ramach wypromowania pewnych standardów kształcenia i zasad wykonywania zawodu psychoterapeuty przyznaje Europejski Certyfikat Psychoterapeuty (European Certificate of Psychotherapy – ECP). Przyznawany jest psychoterapeutom, którzy ukończyli minimum 7 letnie kształcenie zawodowe w psychoterapii, na które składają się: uzyskanie tytułu zawodowego na uczelni wyższej po trzech latach studiów na kierunku z zakresu nauk społecznych lub równoważnym oraz 4 letnie specjalistyczne kształcenie w określonej modalności.

Pomimo starań standaryzacyjnych podejmowanych przez organizacje o charakterze ponadnarodowym oraz krajowym, na dzień dzisiejszy na obszarze Unii Europejskiej faktem cały czas jest duże zróżnicowanie w zakresie podejścia prawnego do działalności psychoterapeutycznej. Na 28 krajów członkowskich około zaledwie jedna trzecia z nich podjęła trud ustawowego uregulowania zasad wykonywania i dostępu do zawodu psychoterapeuty [4]. W pozostałych krajach, w tym w Polsce, brak jest rozwiązań prawnych w tym zakresie, co szczególnie dziwi w świetle rosnącego zapotrzebowania na świadczenie tego typu usług.

Wśród państw posiadających krajowe ustawodawstwo dotyczące zawodu psychoterapeuty możemy wyróżnić m.in. następujące rozwiązania:

W Niemczech, ustawa o psychoterapii z roku 1998 ( Gesetz über die Berufe des Psychologischen Psychotherapeuten und des Kinder- und Jugendlichenpsychotherapeuten -Psychotherapeutengesetz – PsychThG ) definiuje psychoterapię w sposób następujący: Psychoterapią jest każda działalność praktykowana przy pomocy metod psychoterapeutycznych uznanych naukowo, w celu zdiagnozowania, wyleczenia lub złagodzenia zaburzeń o charakterze chorobowym oraz dla których wskazana jest psychoterapia . Praktyka psychoterapii nie obejmuje działań psychologicznych , które mają na celu poznanie i przezwyciężanie konfliktów społecznych lub innych celów wykraczających poza sferę leczniczą”[5]

Ustawa niemiecka jest dość szczególnym rozwiązaniem w porównaniu z rozwiązaniami wprowadzonymi w innych krajach europejskich, gdyż wprowadza różne wymogi dla prowadzenia psychoterapii u dorosłych i dzieci. Co ciekawe, osoba uprawniona do prowadzenia zajęć terapeutycznych z dziećmi nie może pracować z dorosłymi i vice versa[6]. W przypadku osób dorosłych terapię prowadzić mogą osoby z wykształceniem z zakresu psychologii po ukończeniu 5-cio letniego kształcenia. W przypadku psychoterapii dziecięcej zajęcia prowadzą pedagodzy i pracownicy socjalni legitymujący się ukończeniem pięcioletniego kursu podyplomowego. W przypadku lekarzy mogą oni pracować w charakterze psychoterapeuty po odbyciu specjalnego stażu z medycyny psychoterapeutycznej. Kurs z psychoterapii jest także częścią składową stażu odbywanego przez lekarzy psychiatrów i psychosomatyków. Wszyscy lekarze mogą także zdobywać uprawnienia lekarza psychoterapeuty w ramach swojej specjalizacji w drodze dodatkowych 5-cio letnich kursów, uzyskując np. tytuł psychoterapeuty w onkologii.

We Włoszech tzw. ustawa Ossicini (Ordinamento della professione di psicologo: Esercizio dell’attività psicoterapeutica, no. 56/1989, art. 3) ogranicza wykonywanie zawodu psychoterapeuty do absolwentów medycyny lub psychologii którzy ukończyli czteroletnie studia podyplomowe z psychoterapii w placówce naukowej z państwową akredytacją. W ustawie włoskiej nie zawarto wprost definicji psychoterapii.

Prawo francuskie zastrzega używanie tytułu “psychoterapeuta” tylko dla osób wpisanych na listę Krajowego Rejestru Psychoterapeutów. By uzyskać stosowny wpis, niezbędnym jest posiadanie tytułu zawodowego lekarza medycyny, ewentualnie magistra psychologii lub psychoanalizy/psychoanalityki. Dodatkowo wymagane jest ukończenie szkolenia z psychopatologii klinicznej oraz odbycie specjalnego stażu.

W Szwecji tytuł “psychoterapeuty” podlega podobnej ochronie prawnej. Mogą go uzyskać osoby które ukończyły studia podyplomowe z psychoterapii oraz złożyły wniosek o nadanie licencji do wykonywania zawodu, wydawanej przez szwedzki Zarząd Zdrowia i Opieki Społecznej. Ustawodawca szwedzki, podobnie jak i włoski, nie zdecydował się na wprowadzenie prawnej definicji psychoterapii.

W Austrii wykonywanie zawodu psychoterapeuty reguluje Federalna Ustawa o Wykonywaniu Psychoterapii z dnia 7 czerwca 1990 r. Ustawodawca austriacki w Sekcji 1ust. 1 przedmiotowej ustawy zdefiniował pojęcie psychoterapii w sposób następujący: „Psychoterapia to wszechstronne, celowe i planowane leczenie przez osoby przeszkolone w stopniu ogólnym i szczególnym, zaburzeń w zachowaniu i stanów chorobowych, związanych z przyczynami psychospołecznymi lub też psychosomatycznymi, za pomocą metod naukowych i psychoterapeutycznych, w interakcji pomiędzy jednym lub kilkoma leczonymi osobami oraz jednym lub kilkoma z psychoterapeutami, którego celem jest złagodzenie lub wyeliminowanie ustalonych objawów, zmiana zaburzonych wzorów zachowań i postaw, oraz wspieranie procesu dojrzewania, rozwoju i zdrowia psychicznego leczonej osoby.[7]” Ustawa otacza ochroną prawną tytuł zawodowy psychoterapeuty, uzależniając m.in. rozpoczęcie samodzielnej praktyki od uzyskania wpisu na listę psychoterapeutów prowadzoną przez ministerstwo właściwe do spraw zdrowia publicznego, po ukończeniu programu szkoleniowego na poziomie ogólnym oraz specjalnym.

Powyższe przykłady służą jedynie ogólnemu zobrazowaniu zróżnicowania podejść w państwach członkowski UE do kwestii wykonywania zawodu psychoterapeuty, przy czym przypomnieć należy, że w większości krajów Wspólnoty dyskusje nad ujęciem tej sfery w ramy prawne dopiero trwają, lub wręcz są kwestią bliżej nieokreślonej przyszłości. Także i w krajach posiadających regulacje prawne dotyczące psychoterapii, wraz z rozwojem tej dziedziny wiedzy, wzrostem zapotrzebowania na usługi a także lobbingiem różnych środowisk, kształt przyjętych ustaw podatny jest na modyfikacje.

Podsumowując powyższe rozważania można podnieść, że istotnym czynnikiem wpływającym na prawne kształtowanie się zawodu psychoterapeuty w UE jest też swoboda przepływu osób i świadczenia usług, wraz z zagadnieniem uznawania uprawnień zawodowych w innych państwach członkowskich. Warto tu zwrócić uwagę na symptomatyczny kazus Heinricha Lanthalera[8], obywatela Austrii, gdzie zdobył w swoim kraju wykształcenie i kwalifikacje niezbędne do wykonywania zawodu psychoterapeuty, uzyskał też wpis do krajowego rejestru osób uprawnionych do wykonywania takiej działalności. Niezależnie od swoich uprawnień krajowych, pan Lanthaler uzyskał wcześniej wspomniany Europejski Certyfikat Psychoterapeuty (ECP) wydawany przez Europejskie Towarzystwo Psychoterapii. W 2002 r. przeniósł się do Włoch, gdzie złożył wniosek o zarejestrowanie go jako psychoterapeuta. Jak wskazano wyżej, psychoterapia we Włoszech jest domeną lekarzy (przede wszystkim psychiatrów) oraz psychologów. Aplikacja Lanthalera została zatem odrzucona jako osoby niespełniającej tych kryteriów, a on sam zdecydował się skierować swoją sprawę do sądu. W 2008 roku, po sześciu latach procesów i licznych orzeczeń sądowych na jego korzyść, sprawa Heinricha Lanthalera okazała się być przełomowa i precedensowa. Włoski rząd zmuszony był zlikwidować przepisy prawa krajowego, które pozostały w sprzeczności ze swobodami wynikającymi z prawodawstwa europejskiego, natomiast włoskiej Izbie Psychologów nakazano rejestrację Lanthalera jako psychoterapeuty. Orzeczenie to po pierwsze daje wskazówkę dla władz chcących regulować zawód psychoterapeuty, by przyznając stosowne uprawnienia mniej zwracać uwagę w jaki sposób dana osoba zaczynała karierę (np. jako psycholog), a bardziej skupić się na jej finalnych kwalifikacjach na dzień ewentualnego wpisu do rejestru. Po drugie, pokazuje ono jak dużą rolę w przyszłości mogą odegrać powszechnie uznawane certyfikaty wydawane przez podmioty ponadnarodowe, ze szczególnym uwzględnieniem ECP.

Paweł Kijański – radca prawny, prowadzi własną praktykę w kancelarii radcy prawnego w Łasku.


[1] Psychotherapy, an Independent Profession: A European Challenge! , S., Ginger, warsztaty Colloquium on the Status of Psychotherapy in Europe w Wiedniu, dn. 18 lutego 2010 r.

[2] Statutes Of The European Association For Psychotherapy (EAP)

[3] Dane z http://www.europsyche.org/

[4] Psychotherapy, an Independent Profession: A European Challenge! , S., Ginger, warsztaty Colloquium on the Status of Psychotherapy in Europe w Wiedniu, dn. 18 lutego 2010 r.

[5] Tłumaczenie własne.

[6] The struggle for legal recognition of the education of psychotherapy and an autonomous psychotherapy

profession in Europe , A. Pritz, European Psychotherapy vol. 10/2011, dostępne na: http://www.sfu.ac.at/

[7] Tłumaczenie własne.

[8] Working as a psychotherapist in Europe, T. Warnecke, publikowane na: http://www.ukcp.org.uk/

Redaktor

Dodaj komentarz